Rechtszaak zegt: AI mag vertraging niet beloven

Waarom vier abonnees een rechtszaak aanspanden

Vier met naam genoemde abonnees van ChatGPT, Claude, Grok of Gemini dienden op 19 september een groepsclaim in bij de Amerikaanse federale rechtbank voor het Northern District of California. Zij beschuldigen OpenAI, Anthropic, Google en SpaceXAI van schending van de mededingingswet door samen af te spreken de AI-ontwikkeling te vertragen.

De aanklacht wijst naar 12 september, toen Anthropic-topman Dario Amodei een essay publiceerde dat de sector opriep om het tempo van AI gezamenlijk te temperen uit veiligheidsoverwegingen. Sam Altman van OpenAI, Elon Musk van SpaceXAI en Demis Hassabis van Google DeepMind stemden diezelfde dag publiekelijk in, boven op een verklaring van AI-medewerkers uit juli die de concurrentiedruk tegen eenzijdig vertragen erkende.

De theorie: de afstemming zelf is de overtreding

De tekst van de aanklacht is direct: 'de mededingingswet staat concurrenten niet toe onderling te beslissen dat concurrentie te gevaarlijk is'. Een afspraak dat AI-vooruitgang 'langzamer moet zijn dan concurrentie anders zou opleveren heeft een mededingingsbeperkend effect', stelt de aanklacht, dezelfde juridische figuur die wordt gebruikt tegen prijsafspraken en aanbodbeperkende kartels, alleen omgekeerd: niet de prijs stijgt, de capaciteit wordt afgeremd.

Sam Altmans eigen reactie erkent de spanning waarop de aanklacht is gebouwd al. Hij zei dat OpenAI een federaal veiligheidskader steunt, maar niet gelooft 'dat we moeten wachten op een mededingingsuitzondering of wetgeving om met het werk te beginnen', een positie die de advocaat van de eisers nu juridisch voorbarig noemt.

Drie weken die in het voordeel van de eisers spelen

Op een rij gezet pleit de tijdlijn eerder tegen dan voor het bestaan van een duurzaam pact.

Een gezamenlijke belofte die beide ondertekenaars binnen tien dagen laten vallen, in een prijzenoorlog die deze redactie al behandelde, is moeilijk te beschrijven als een afdwingbare vertraging, afgesproken of niet.

Waarom dit alleen in Brussel wettig blijft, niet in Washington

Onder het EU-mededingingsrecht kan sectorbrede veiligheidsafstemming wettig zijn, maar alleen via een door de overheid gesanctioneerd kanaal. De Code of Practice voor AI-modellen voor algemene doeleinden uit de EU AI Act, die elke grote leverancier in 2025 ondertekende, laat leveranciers hun veiligheidstoezeggingen afstemmen terwijl de Europese Commissie het overleg bijeenroept, niet onderling in het geheim.

In Nederland houdt de ACM toezicht op het equivalente verbod, en in de hele EU doet artikel 101 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie dat. De regelgevende weg die Amerikaanse critici van de sector afdoen als trage bureaucratie is structureel de enige wettige weg die overblijft zodra een privaat pact zo juridisch riskant is.

Wat dit betekent als u vertrouwt op de veiligheidsbelofte van een leverancier

Voor elk bedrijf dat leverancierskeuze, implementatiedrempels of inkoopvoorwaarden heeft gebaseerd op de publieke veiligheids- of tempotoezeggingen van een AI-leverancier, is deze zaak een echte test of zulke toezeggingen ooit kunnen functioneren als een duurzame, gezamenlijke norm in plaats van een eenzijdig standpunt dat elke leverancier laat vallen zodra een concurrent niet meedoet.

Totdat de zaak is beslist, of een overheidsinstantie een wettig kanaal opent buiten dat van de EU AI Act zelf, is het verstandig elke gezamenlijke AI-veiligheidsverklaring te lezen als een reeks afzonderlijk herroepbare beloften, niet als een door een kartel gegarandeerde ondergrens. Precies dat lieten de prijsverlagingen negen dagen later al zien.

Lees hierna: Een koning vroeg AI-leiders om geruststelling, geen regels  |  Drie AI-Labs Schrijven Stilletjes Hun Eigen Regelboek