Een nieuwe wet maakt een einde aan wie-het-eerst-komt

Het Deense ministerie van Klimaat, Energie en Nutsvoorzieningen publiceerde op 20 augustus 2026 een noodwet genaamd Prioritering af kapacitet i elnettet (Prioritering van netcapaciteit), die het systeem van wie het eerst komt vervangt door vier prioriteitscategorieën waarin datacenters achteraan komen.

De vier categorieën zetten eerst de groeiende vraag van bestaande klanten, nieuwe huishoudens en kleine bedrijven, gevolgd door projecten die elektrificatie en de groene transitie ondersteunen. Op de derde plek staan batterijopslagsystemen, ook die bij zonne- en windparken, en op de vierde plek zeer grote stroomverbruikers zoals datacenters, wier positie ook afhangt van hun bereidheid om vraag flexibel aan te passen aan netbeperkingen. Het politieke akkoord achter de wet werd op 29 juni 2026 gesloten, en een publieke consultatie liep van 1 tot 28 juli 2026 voor de publicatie.

Energinet rantsoeneerde al voor de wet

De Deense netbeheerder Energinet had al vanaf 1 februari 2026 nieuwe aansluitovereenkomsten voor grootverbruik stopgezet, waarmee het principe van wie het eerst komt voor grote aansluitingen maanden voor de noodwet al werd afgeschaft.

De omvang van de wachtrij verklaart de urgentie: ongeveer 60 gigawatt aan voorgestelde projecten wacht in de Deense aansluitwachtrijen, tegenover een Deense piekvraag van slechts ongeveer 7 gigawatt. Sommige grote projecten die al in de wachtrij staan, rekenen op wachttijden van vijf tot tien jaar voor volledige netaansluiting, ongeacht waar de nieuwe wet ze plaatst.

Een sjabloon voor andere EU-markten met krappe netten

Denemarken heeft een informele rantsoeneringspraktijk omgezet in een bindende wettelijke rangorde, en die verschuiving reikt ver voorbij de eigen grenzen. EU-markten met krappe netten die tot nu toe leunden op informele vertragingen en aanbestedingsstops hebben nu een werkend juridisch sjabloon om grootverbruikers zoals datacenters formeel achter huishoudens en groene projecten te plaatsen.

Nederland kent dit probleem maar al te goed: netbeheerder TenneT heeft in delen van het land al jaren nieuwe grote aansluitingen stopgezet vanwege netcongestie, ook zonder een eigen prioriteitswet. Voor een EU- of UK-eigenaar die een datacenter of AI-rekencapaciteit in de Noordse landen plant, is de praktische les om aansluittermijnen te begroten uitgaande van formele wettelijke achterstelling, niet van wie het eerst komt.

De waarschuwing van de minister achter de wet

Minister van Klimaat, Energie en Nutsvoorzieningen Samira Nawa zei dat de hervorming nodig was omdat, in haar woorden, ons elektriciteitsnet onder druk staat, en dat dreigt onze groene transitie en ontwikkeling tot stilstand te brengen.

De wet kreeg steun van een brede meerderheid van partijen in het Deense parlement, na een politiek akkoord op 29 juni 2026 en een publieke consultatie van vier weken die op 28 juli 2026 sloot. De bijna drie weken tussen het einde van die consultatie en de publicatie tonen hoe dringend de regering de nieuwe rangorde van kracht wilde laten worden.

Lees hierna: EU-netwerkinvesteringen moeten verdubbelen naar 100 miljard  |  Ohio betaalt niet voor OpenAI's 8GW-campus