Jedyna elektrownia jądrowa Węgier stanęła po raz pierwszy od 44 lat

Jedyna węgierska elektrownia jądrowa, zbudowany w czasach radzieckich obiekt Paks nad Dunajem, została całkowicie wyłączona po raz pierwszy w swojej 44-letniej historii eksploatacji w weekend od 1 do 6 sierpnia 2026 roku. Paks zwykle dostarcza z czterech reaktorów blisko 40 procent energii elektrycznej Węgier. Premier Peter Magyar powiedział krajowi tuż przed wyłączeniem ostatniego bloku: "W związku z dalszym spadkiem poziomu wody w Dunaju jutro elektrownia zostanie całkowicie wyłączona po raz pierwszy od 44 lat." Dwa z czterech bloków elektrowni odłączono jako pierwsze, około 1 sierpnia, a pozostałe reaktory wyłączano w miarę dalszego spadku poziomu rzeki, aż do wyłączenia ostatniego bloku do 6 sierpnia.

O wyłączeniu niezależnie informowały CNN, NBC News, Al Jazeera i E&E News agencji POLITICO, które potwierdziły wersję Magyara o elektrowni zmuszonej do zatrzymania przez warunki panujące na rzece, a nie przez awarię techniczną czy planowany remont. Magyar przedstawił sytuację jako ryzyko dla krajowego zaopatrzenia, a nie rutynową przerwę, ostrzegając, że "od poniedziałku może pojawić się sytuacja kryzysu energetycznego" i że potrzebne będą "skoordynowane działania i samoograniczenie, aby uniknąć poważniejszych konsekwencji". To nie jest język, którego rząd używa przy planowanym postoju na wymianę paliwa; to język używany, gdy kluczowy element infrastruktury krajowej zostaje wyłączony przez warunki będące poza czyjąkolwiek kontrolą.

Dlaczego poziom rzeki może wyłączyć elektrownię jądrową

Paks, podobnie jak większość elektrowni jądrowych, zależy od poboru wody rzecznej do chłodzenia reaktorów i skraplania pary napędzającej turbiny. Gdy przepływ i głębokość rzeki spadną wystarczająco nisko, elektrownia nie jest już w stanie bezpiecznie pobrać wystarczającej ilości wody chłodzącej, albo pobierana woda jest zbyt ciepła, by spełnić swoje zadanie bez przekroczenia przez temperaturę zrzutu limitów środowiskowych. Węgierskie władze ustaliły próg całkowitego wyłączenia Paks na poziomie Dunaju wynoszącym minus 134 centymetry przy elektrowni. Próg ten został przekroczony podczas tygodnia suszy na początku sierpnia, przy poziomach prognozowanych nawet do minus 144 centymetrów, czyli znacznie poniżej poprzedniego rekordowo niskiego poziomu minus 98 centymetrów z 2018 roku.

Różnica między tymi dwiema liczbami ma znaczenie. Rekord z 2018 roku, który nie wymusił wyłączenia, został w ciągu zaledwie ośmiu lat przekroczony przez poziom znacznie niższy, który do wyłączenia doprowadził, co oznacza szybkie pogorszenie sytuacji w przypadku czegoś, co miało być rzadkim ekstremum hydrologicznym. Przy czterech wyłączonych reaktorach Węgry musiały oprzeć się na produkcji gazowej i transgranicznym imporcie energii, by pokryć niedobór, a regionalne hurtowe ceny energii skoczyły w dniach po wyłączeniu do około 500 euro za megawatogodzinę, czyli poziomu, który bezpośrednio przekłada się na rachunki każdej firmy kupującej energię na rynku spot lub dnia następnego w regionie.

Drugie wyłączenie z powodu wody chłodzącej w UE w ciągu tylu samo miesięcy

Paks nie jest odosobnionym przypadkiem. W lipcu 2026 roku Francja ograniczyła produkcję jądrową i wcześniej wyłączyła część reaktorów, ponieważ ocieplenie i niski poziom rzek zmniejszyły dostępną zdolność chłodzenia dla jej własnej floty, w mniej dotkliwej wersji tego samego fizycznego ograniczenia, które teraz całkowicie wyłączyło Paks. Dwie różne krajowe floty jądrowe, w ciągu dwóch kolejnych miesięcy, osiągnęły limity wody chłodzącej z tego samego powodu. To nie jest przypadek dotyczący jednej pechowej elektrowni na jednej pechowej rzece, to to samo ograniczenie operacyjne pojawiające się w drugim kraju w ciągu kilku tygodni.

Wzorce meteorologiczne dotyczące poziomów europejskich rzek stanowią dodatkową komplikację dla każdego, kto ma nadzieję, że to już za nami: rzeki w Europie historycznie osiągają najniższe poziomy pod koniec sierpnia i we wrześniu, a nie na początku sierpnia, co oznacza, że susza, która wyłączyła Paks, niekoniecznie już osiągnęła swój szczyt. Operator elektrowni czy planista sieci, który na początku sierpnia zakłada, że najgorsze tegoroczne zdarzenie związane z wodą chłodzącą już się wydarzyło, wychodzi z błędnego założenia.

Co powinny zrobić inaczej zakupy energii i planowanie niezawodności sieci

Praktyczne znaczenie dla każdej firmy z ekspozycją na koszty energii przemysłowej w Europie Środkowej lub na niezawodność sieci nie dotyczy polityki klimatycznej, lecz planowania. Dwie floty jądrowe osiągające progi wody chłodzącej w ciągu jednego lata, tuż po już przekroczonym rekordzie Dunaju z 2018 roku, tworzą wzorzec wystarczająco wyraźny, by osoby odpowiedzialne za energię i zakupy przestały traktować każde zdarzenie jako odosobnioną niespodziankę i zaczęły traktować ograniczenia produkcji jądrowej wywołane suszą jako powtarzalną pozycję w prognozach kosztów energii i niezawodności na koniec lata.

Dla operatorów przemysłowych i operatorów centrów danych pobierających energię z sieci środkowoeuropejskiej oznacza to zadawanie już teraz konkretnych pytań dostawcom i operatorom sieci: jaka część zakontraktowanych dostaw opiera się na produkcji jądrowej chłodzonej wodą rzeczną, jak wygląda koszt zastępczy, gdy ta produkcja wypada podczas skoku cen do 500 euro za megawatogodzinę, oraz czy obecne umowy zakupu energii i zabezpieczenia rzeczywiście uwzględniają ryzyko, że tego rodzaju ograniczenie powtórzy się w przyszłym sierpniu, a nie tylko tym razem.

Czytaj dalej: Jeden alians obiecuje 100 gigawatów bez budowy choćby jednej elektrowni  |  Amazon objął udziały w firmie, która utrzymuje w ruchu jego serwery