Hongarije's enige kerncentrale voor het eerst in 44 jaar stilgelegd

Hongarije's enige kerncentrale, de in de Sovjettijd gebouwde installatie Paks aan de Donau, werd het weekend van 1 tot 6 augustus 2026 voor het eerst in haar 44-jarige bestaan volledig stilgelegd. Paks levert normaal bijna 40 procent van de Hongaarse elektriciteit uit vier reactoren. Premier Peter Magyar zei tegen het land voorafgaand aan de sluiting van de laatste eenheid: "Door de verdere daling van het waterpeil van de Donau wordt de centrale morgen voor het eerst in 44 jaar volledig stilgelegd." Twee van de vier eenheden gingen als eerste offline, rond 1 augustus, waarna de overige volgden naarmate het rivierpeil bleef zakken, tot de laatste eenheid rond 6 augustus stilviel.

De sluiting werd onafhankelijk van elkaar gemeld door CNN, NBC News, Al Jazeera en POLITICO's E&E News, die allemaal Magyars lezing bevestigden van een centrale die door de rivieromstandigheden werd gedwongen te stoppen, niet door een technisch mankement of gepland onderhoud. Magyar presenteerde de situatie als een nationaal bevoorradingsrisico in plaats van een routinematige stroomonderbreking, met de waarschuwing dat 'vanaf maandag een energiecrisis kan ontstaan' en dat 'gecoördineerde stappen en zelfbeheersing nodig zijn om ernstigere gevolgen te voorkomen'. Dat is niet de taal die een overheid gebruikt voor een geplande splijtstofwisseling; het is de taal die wordt gebruikt wanneer een kernonderdeel van de nationale infrastructuur wegvalt door omstandigheden buiten ieders controle.

Waarom een rivierpeil een kerncentrale kan stilleggen

Paks is, zoals de meeste kerncentrales, afhankelijk van rivierwater om reactoren te koelen en de stoom te condenseren die de turbines aandrijft. Wanneer debiet en diepte van een rivier ver genoeg zakken, kan een centrale niet langer veilig genoeg koelwater onttrekken, of is het onttrokken water te warm om zijn taak te doen zonder de milieugrenzen voor loosingstemperatuur te overschrijden. De Hongaarse autoriteiten leggen de drempel voor volledige sluiting van Paks vast op een Donaupeil van min 134 centimeter bij de centrale. Die drempel werd tijdens de droge week begin augustus overschreden, met peilen die tot een verwacht min 144 centimeter zouden kunnen zakken, ruim onder het vorige recordlaagte van min 98 centimeter uit 2018.

Het verschil tussen die twee cijfers doet ertoe. Een record uit 2018 dat geen sluiting afdwong, werd binnen acht jaar ingehaald door een veel lager peil dat dat wel deed, een snelle verslechtering voor iets wat een zeldzaam hydrologisch extreem zou moeten zijn. Met vier reactoren uit bedrijf moest Hongarije terugvallen op gasgestookte opwekking en grensoverschrijdende elektriciteitsimport om het tekort te dekken, en de regionale groothandelsprijzen schoten in de dagen na de sluiting omhoog tot ongeveer 500 euro per megawattuur, een niveau dat direct terugkomt op de rekening van elk bedrijf dat stroom inkoopt op de spot- of day-aheadmarkt in de regio.

De tweede koelwater-stillegging in de EU in enkele maanden

Paks staat niet op zichzelf. In juli 2026 verlaagde Frankrijk zijn kernproductie en sloot het vroegtijdig enkele reactoren omdat opwarming en lage rivierstanden de beschikbare koelcapaciteit van de eigen vloot verminderden, een minder ernstige variant van dezelfde fysieke beperking die nu heel Paks buiten werking heeft gesteld. Twee verschillende nationale kernparken raakten binnen twee opeenvolgende maanden aan hun koelwatergrens om dezelfde onderliggende reden. Dat is geen toeval dat een pechvogel-centrale op een pechvogel-rivier treft, het is dezelfde operationele beperking die zich binnen enkele weken in een tweede land voordoet.

Meteorologische patronen in Europese rivierpeilen voegen een extra complicatie toe voor wie hoopt dat dit nu achter de rug is: Europese rivieren bereiken historisch hun laagste peil pas eind augustus en september, niet begin augustus, wat betekent dat de droogte die Paks stillegde niet noodzakelijk al zijn piek heeft bereikt. Een centralebeheerder of netplanner die er begin augustus van uitgaat dat het ergste koelwaterincident van de zomer al voorbij is, gaat uit van de verkeerde aanname.

Wat energie-inkoop en netbetrouwbaarheidsplanning anders moeten doen

De praktische consequentie voor elk bedrijf met blootstelling aan Midden-Europese industriele stroomkosten of netbetrouwbaarheid gaat niet over klimaatbeleid, maar over planning. Twee kernparken die binnen een zomer koelwaterdrempels raken, kort na een reeds gebroken Donau-record uit 2018, vormen een patroon dat sterk genoeg is voor energie- en inkoopverantwoordelijken om elk incident niet langer als eenmalige verrassing te behandelen en droogtegedreven kernuitval te gaan modelleren als terugkerende post in prognoses voor stroomkosten en betrouwbaarheid tegen het einde van de zomer. Nederland heeft met de Rijn zelf al ervaring met laagwaterjaren die scheepvaart en industriele koeling raken, waaronder 2022, een bekende binnenlandse parallel die laat zien dat dit patroon niet uniek is voor de Donau.

Voor industriele exploitanten en datacenterexploitanten die stroom uit het Midden-Europese net betrekken, betekent dat nu concrete vragen stellen aan leveranciers en netbeheerders: welk deel van de gecontracteerde levering steunt op door rivierwater gekoelde kernopwekking, hoe ziet de terugvalkost eruit wanneer die opwekking wegvalt tijdens een piek van 500 euro per megawattuur, en of bestaande stroomafnameovereenkomsten en afdekkingen een dergelijk uitvalincident daadwerkelijk verrekenen als het volgend jaar augustus opnieuw gebeurt, niet alleen deze keer.

Lees hierna: Groot-Brittannië betaalt nu voor een ooit gratis bijproduct  |  125 GW dwingt datacenters om te betalen