Hongarijes enige kerncentrale stond voor het eerst in 44 jaar stil

Hongarijes enige kerncentrale, de door de Sovjet-Unie gebouwde faciliteit Paks aan de Donau, werd tijdens het weekend van 1 tot 6 augustus 2026 voor het eerst in haar 44-jarige operationele geschiedenis volledig stilgelegd. Paks levert normaal met vier reactoren bijna 40 procent van de Hongaarse elektriciteit. Premier Peter Magyar zei tegen het land vlak voor de stillegging van de laatste eenheid: "Door de verdere daling van het waterpeil van de Donau wordt de centrale morgen voor het eerst in 44 jaar volledig stilgelegd." Twee van de vier eenheden van de centrale gingen als eerste offline, rond 1 augustus, waarna de overige reactoren volgden naarmate het rivierpeil bleef dalen, totdat de laatste eenheid op 6 augustus werd afgeschakeld.

Over de stillegging werd onafhankelijk van elkaar bericht door CNN, NBC News, Al Jazeera en POLITICO's E&E News, die allemaal Magyars lezing bevestigden van een centrale die door rivieromstandigheden gedwongen werd stil te vallen, en niet door een technische storing of gepland onderhoud. Magyar presenteerde de situatie als een nationaal bevoorradingsrisico en niet als een routine-uitval, met de waarschuwing dat er "vanaf maandag een energiecrisis kan ontstaan" en dat er "gecoördineerde stappen en zelfbeheersing nodig zullen zijn om ernstigere gevolgen te voorkomen". Dat is niet de taal die een overheid gebruikt voor een geplande splijtstofwisseling; het is de taal die wordt gebruikt wanneer een kernonderdeel van de nationale infrastructuur is uitgeschakeld door omstandigheden buiten ieders controle.

Waarom een rivierpeil een kerncentrale kan stilleggen

Paks is, zoals de meeste kerncentrales, afhankelijk van rivierwater om reactoren te koelen en de stoom te condenseren die de turbines aandrijft. Wanneer de afvoer en diepte van een rivier ver genoeg dalen, kan een centrale niet meer veilig voldoende koelwater onttrekken, of is het onttrokken water te warm om zijn taak te vervullen zonder dat de loosingstemperaturen de milieugrenzen overschrijden. De Hongaarse autoriteiten leggen de drempel voor volledige stillegging van Paks vast op een Donau-peil van min 134 centimeter bij de centrale. Die drempel werd overschreden tijdens de droogteweek begin augustus, met peilen die werden geraamd tot min 144 centimeter, ruim onder het vorige laagterecord van min 98 centimeter uit 2018.

Het verschil tussen die twee cijfers is van belang. Een record uit 2018 dat geen stillegging afdwong, werd binnen acht jaar overtroffen door een peil dat daar ruim onder lag en dat wel deed, een snelle verslechtering voor iets wat verondersteld wordt een zeldzaam hydrologisch extreem te zijn. Met vier stilgelegde reactoren heeft Hongarije moeten leunen op gasgestookte opwekking en grensoverschrijdende elektriciteitsimport om het tekort op te vangen, en de regionale groothandelsprijzen voor stroom stegen in de dagen na de stillegging naar ongeveer 500 euro per megawattuur, een niveau dat direct terug te vinden is op de factuur van elk bedrijf dat stroom inkoopt op de spot- of day-ahead-markt van de regio.

De tweede stillegging vanwege koelwater in de EU in evenzoveel maanden

Paks staat niet op zichzelf. In juli 2026 verminderde Frankrijk zijn kernenergieproductie en sloot het enkele reactoren vroegtijdig omdat opwarmende, lage rivieren de beschikbare koelcapaciteit voor zijn eigen park verminderden, een minder ernstige versie van dezelfde fysieke beperking die nu heel Paks buiten werking heeft gesteld. Twee verschillende nationale kernenergieparken bereikten in twee opeenvolgende maanden om dezelfde onderliggende reden hun grenzen voor koelwater. Dat is geen toeval waarbij een ongelukkige centrale aan een ongelukkige rivier betrokken is, het is dezelfde operationele beperking die binnen enkele weken in een tweede land opduikt.

Meteorologische patronen in Europese rivierpeilen vormen een extra complicatie voor wie hoopt dat dit nu achter de rug is: Europese rivieren bereiken historisch pas eind augustus en september hun laagste peil, niet begin augustus, wat betekent dat de droogte die Paks stillegde niet noodzakelijk al haar hoogtepunt heeft bereikt. Een centrale-exploitant of netplanner die er begin augustus van uitgaat dat het ergste koelwaterincident van de zomer al achter de rug is, gaat uit van een verkeerde aanname.

Wat energie-inkoop en netbetrouwbaarheidsplanning anders zouden moeten doen

De praktische implicatie voor elk bedrijf met blootstelling aan industriële stroomkosten of netbetrouwbaarheid in Midden-Europa gaat niet over klimaatbeleid, maar over planning. Twee kernenergieparken die binnen een enkele zomer koelwaterdrempels raken, vlak na een reeds gebroken Donau-record uit 2018, vormen samen een patroon dat groot genoeg is om energie- en inkoopverantwoordelijken elk incident niet langer als eenmalige verrassing te laten behandelen en droogtegedreven nucleaire beperking te gaan modelleren als terugkerende post in prognoses voor stroomkosten en betrouwbaarheid aan het einde van de zomer.

Voor industriële exploitanten en datacenterexploitanten die stroom afnemen van het Midden-Europese net betekent dit dat ze nu al concrete vragen moeten stellen aan leveranciers en netbeheerders: hoeveel van de gecontracteerde levering steunt op door rivieren gekoelde kernenergie, hoe ziet de terugvalkostenberekening eruit wanneer die opwekking wegvalt tijdens een piek van 500 euro per megawattuur, en of bestaande stroomafnameovereenkomsten en afdekkingen echt rekening houden met de kans dat een dergelijk beperkingsincident volgend jaar augustus opnieuw plaatsvindt, en niet alleen deze keer.

Lees hierna: Een alliantie belooft 100 gigawatt zonder een enkele centrale te bouwen  |  Amazon nam een belang in het bedrijf dat zijn servers draaiende houdt