Dziennik z 1947 roku ustala unijną zasadę dla VPN

Co Trybunał naprawdę zdecydował

Sprawa C-788/24 trafiła do TSUE z powodu naprawdę skomplikowanej sytuacji prawnoautorskiej: Dziennik Anny Frank od lat należy do domeny publicznej w Belgii i kilku innych państwach członkowskich UE, ale w Holandii pozostaje chroniony do 2037 roku, a prawa do niego, od śmierci Otto Franka, należą do Fundacji Anne Frank. W 2021 roku belgijski podmiot opublikował online naukowe wydanie dziennika, zabezpieczone geoblokadą, która miała uniemożliwić holenderskim odwiedzającym dostęp do treści wciąż naruszającej w Holandii prawa autorskie. Mimo to Fundacja Anne Frank wystąpiła z pozwem, a sprawa trafiła aż do najwyższego trybunału UE.

Odpowiedź Trybunału, ogłoszona 9 lipca 2026 roku, brzmiała: publikowanie w internecie treści z domeny publicznej w całej UE jest zgodne z prawem nawet wtedy, gdy ta sama treść pozostaje chroniona gdzie indziej, o ile geoblokada wydawcy jest rzeczywiście środkiem technicznym 'proporcjonalnym i zgodnym z aktualnym stanem techniki'. Nie musi być doskonała. Sam fakt, że odwiedzający obejdzie ją za pomocą VPN, nie czyni geoblokady prawnie nieskuteczną - ale system opierający się na tym, że odwiedzający sami uczciwie podadzą swoją lokalizację, testu nie przechodzi, zgodnie z wyrokiem.

Wystarczająco dobre nie znaczy kuloodporne

Rozróżnienie wprowadzone przez Trybunał waży więcej, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. Przed tym wyrokiem żaden wydawca opierający się na geoblokadzie w zarządzaniu transgranicznym ryzykiem prawnoautorskim nie miał jasnej odpowiedzi na oczywiste pytanie: jak skuteczna musi być taka blokada w praktyce? Blokada doskonała i niemożliwa do obejścia nigdy nie była realistyczna, skoro prywatne korzystanie z VPN jest legalne i powszechne w całej UE. Trybunał usuwa tę niemożliwą do spełnienia poprzeczkę i zastępuje ją realistyczną: zgodną ze standardem branżowym, technicznie aktualną, wdrażaną w dobrej wierze - choć wciąż wymagającą czegoś więcej niż zwykłego systemu opartego na honorowym oświadczeniu.

Analiza prawna CMS dotycząca wyroku, podpisana przez Sarah Wright, Agnes Solyom i Mike'a Walsha, zauważa, że Trybunał pozostawił faktyczną ocenę tego, co liczy się jako 'skuteczne', sądowi krajowemu w Holandii kierującemu pytanie prejudycjalne, stosując test proporcjonalności zamiast sztywnej listy kontrolnej. Z tego wyroku nie wynika żadna certyfikowana na poziomie UE lista dostawców czy metod geoblokady zgodnych z prawem - jedynie standard, który sądy krajowe muszą stosować indywidualnie w każdej sprawie.

Dostawcy VPN dostali właśnie tarczę ochronną przed odpowiedzialnością

Druga połowa wyroku jest prawdopodobnie jeszcze bardziej doniosła dla branży znacznie większej niż wydawnictwa naukowe. Trybunał orzekł, że dostawca VPN nie może zostać pociągnięty do odpowiedzialności wyłącznie dlatego, że jego produkt umożliwia użytkownikowi obejście geoblokady witryny. To bezpośrednia odpowiedź na pytanie prawne, w cieniu którego firmy VPN działały od lat: czy sprzedaż narzędzia omijającego ograniczenie geograficzne naraża sprzedawcę na roszczenie wydawcy z tytułu praw autorskich? Odpowiedź TSUE, zgodnie z wyrokiem, brzmi: nie. VPN są legalnymi narzędziami technicznymi, a korzystanie z nich w celu obejścia geoblokady samo w sobie nie stanowi naruszenia praw autorskich ani podstawy do pociągnięcia dostawcy VPN do odpowiedzialności.

To chroni cały sektor prawny zbudowany wokół narzędzi prywatności i dostępu przed teorią odpowiedzialności, która w przeciwnym razie mogłaby towarzyszyć każdemu sporowi o geoblokadę w Europie. Nie dotyczy to innych kwestii prawnych związanych z używaniem VPN - jedynie tej konkretnej: czy umożliwienie obejścia geoblokady rodzi odpowiedzialność dostawcy narzędzia.

Poprzeczka zgodności, która nigdy nie przestaje się przesuwać

Oto część tego wyroku, która nie pojawi się w większości nagłówków: 'aktualny stan techniki' nie jest sztywnym standardem. Mierzy się go tym, co technologia geoblokady i wykrywania VPN jest faktycznie w stanie zrobić w chwili, gdy sąd bada daną sprawę - a ta zdolność stale rośnie. Własna analiza CMS wskazuje, że wydawcy muszą liczyć się z obowiązkami 'ciągłej konserwacji technicznej' i mogą potrzebować 'szczegółowego zbadania architektury systemu', by obronić konkretne rozwiązanie - nie jednorazowego ćwiczenia z zgodności.

Praktyczna konsekwencja dla każdej firmy z UE, która ogranicza treści, ceny lub dostęp według kraju - platform streamingowych, archiwów cyfrowych, dostawców SaaS na licencji terytorialnej, regionalnych stron z cennikami - jest taka, że rozwiązanie geoblokujące, które dziś przekracza poprzeczkę, nie ma gwarancji, że będzie ją przekraczać jeszcze za trzy lata, nawet jeśli samo rozwiązanie w ogóle się nie zmieni, po prostu dlatego, że definicja 'aktualnego stanu techniki' wciąż przesuwa się do przodu. Sprawa dotycząca dziennika z czasów wojny właśnie wręczyła unijnym zespołom ds. zgodności standard bez linii mety.

Czytaj dalej: Najwyższy doradca prawny UE właśnie otworzył drzwi, które zamykał przez 12 lat  |  Kodeks AI, którego Meta nie podpisała, jest egzaminem