Vijf reactoren, negen weken, één deadline

Op 23 mei 2025 ondertekende president Trump Executive Order 14301 en creëerde daarmee het Reactor Pilot Program van het ministerie van Energie met een concreet, publiek doel: minstens drie privaat ontwikkelde testreactoren, buiten de nationale laboratoria gebouwd, voor 4 juli 2026 kritiek laten worden. Er volgde een sprint. Antares Nuclears eenheid Mark-0 bereikte kriticiteit bij het Idaho National Laboratory op 4 juni. Valar Atomics' Ward 250 volgde op 18 juni bij het Utah San Rafael Energy Lab. Deployable Energy's reactor Unity bereikte kriticiteit bij nulvermogen bij het Idaho National Laboratory op 30 juni. Aalo Atomics sloot de groep af op 4 juli 2026, precies op de deadline zelf, eveneens bij het Idaho National Laboratory.

Oklo's Groves Isotope Test Reactor kwam als vijfde, en bereikte kriticiteit op 6 augustus 2026 op een locatie in Lockhart, Texas, vijf weken na de oorspronkelijke deadline maar binnen hetzelfde programma. Het is ook de eerste eenheid van het Reactor Pilot Program die op particuliere grond werd gebouwd in plaats van op federale of staatsgrond. Oklo-topman Jacob DeWitte noemde het bereiken van kriticiteit binnen een jaar 'een ongelooflijke mijlpaal', en de Amerikaanse onderminister voor Kernenergie, Ted Garrish, schreef de verdienste rechtstreeks toe aan de presidentiële order en zei dat Groves 'deel uitmaakt van de heropleving van de Amerikaanse kernenergie-industrie'.

Wat kriticiteit hier eigenlijk betekent

Kriticiteit is het punt waarop een kernreactor zijn eigen kettingreactie van kernsplijting in stand houdt zonder externe neutronenbron. Het is een echte technische prestatie en een noodzakelijke stap richting stroomproductie, maar het is niet hetzelfde als stroom produceren, en geen van deze vijf reactoren doet dat. Alle vijf werden rechtstreeks door het ministerie van Energie vergund onder diens eigen wettelijke locatiebevoegdheid, een route die specifiek is gecreëerd om het jarenlange Part 50- of Part 52-vergunningsproces van de Nuclear Regulatory Commission te omzeilen, dat elke commerciële, netgekoppelde reactor in de Verenigde Staten nog altijd moet doorlopen voordat hij stroom mag verkopen.

Groves illustreert dat gat precies. De eenheid is vergund tot 100 megawatt elektrisch, maar is nooit ook maar in de buurt van dat vermogen bedreven, en Oklo verklaart uitdrukkelijk dat de eenheid geen commerciële isotopen zal produceren; haar taak is de technische en operationele basis te leggen voor een toekomstige commerciële versie. Deployable Energy's Unity-reactor ging in de eigen omschrijving nog verder en bereikte wat het bedrijf kriticiteit bij nulvermogen noemde. Geen van de vijf heeft een lopend stroomafnamecontract, en geen enkele is aangesloten op een elektriciteitsnet.

Het aparte, langzamere project dat er echt toe doet voor een datacenter

Oklo's commerciële energieontwerp, Aurora genaamd, is een apart project van Groves, dat het gewone beoordelingstraject van de Nuclear Regulatory Commission doorloopt en niet de kortere weg van het ministerie van Energie. Een Aurora-eenheid wordt gebouwd bij het Idaho National Laboratory, en Oklo heeft apart Aurora-projecten voorgesteld gekoppeld aan een door Meta gesteund campus in Ohio en aan de Eielson Air Force Base in Alaska. Dat is het reactorontwerp dat uiteindelijk een datacenter of netaansluiting zou voeden, en het volgt een conventionele, langere regelgevende kalender die de kriticiteitsdatum van Groves niet verandert.

Dezelfde scheiding geldt voor de andere vier pilootbedrijven. Valar Atomics blijft de commerciële reactorvloot vermarkten achter zijn miljard dollar Series B-ronde, waarover Servola op 3 augustus berichtte, en Antares Nuclear, Aalo Atomics en Deployable Energy hebben elk nog hun eigen weg te gaan naar een vergunde commerciële eenheid. Dat een testreactor kriticiteit bereikt, bewijst dat de onderliggende fysica en hardware op kleine schaal werken. Het bewijst geen bouwvergunning, geen getekend energiecontract en geen leverdatum.

Wat een Europese koper daadwerkelijk zou moeten nagaan

Voor een bedrijf uit de EU of het VK dat het aanbod van een leverancier van kleine modulaire reactoren voor stroom ter plaatse of toegewijde kernenergie afweegt, steeds vaker gekoppeld aan de vraag naar AI-rekenkracht, is 'onze reactor heeft kriticiteit bereikt' een echte maar beperkte bewering. De nuttige vraag is op welk vergunningsspoor de specifieke eenheid zich bevindt: een testreactor van het Reactor Pilot Program van het ministerie van Energie, een commerciële ontwerpcertificering Part 52 van de Nuclear Regulatory Commission, of een ontwerp dat wordt beoordeeld door een nationale toezichthouder binnen de EU. Een tweede vraag telt even zwaar: is de reactor die kritiek werd hetzelfde ontwerp en dezelfde locatie die contractueel is vastgelegd om uiteindelijk uw stroom te leveren, of een aparte demonstratie-eenheid gebouwd om een heel andere deadline te halen.

Het is ook de moeite waard duidelijk te benoemen wat niet overdraagbaar is. De bevoegdheid van het Reactor Pilot Program rust op Amerikaanse federale locatiewetgeving en op een presidentiële order die geldt voor Amerikaanse federale grond en, in het geval van Groves, voor particuliere grond binnen de Verenigde Staten. Niets daarvan verkort de vergunningverlening in Duitsland, Frankrijk of enige andere EU-lidstaat, waar een nationale toezichthouder met een eigen beoordelingstijdlijn en een eigen inspraakprocedure geldt, ongeacht hoe snel de Amerikaanse demonstratiereactor van hetzelfde bedrijf kritiek werd.

Lees hierna: Een reactor van 10 kilowatt haalde net een miljard op  |  Europa kan de reactor die Amerika net heeft gefinancierd niet kopen